Ból. Proces pielęgnowania.

Last modified date

Ból odgrywa istotną rolę w rozpoznaniu i umiejscowieniu procesu chorobowego. Jest zespołem reakcji organizmu na działanie bodźca bólowego (nocyceptywnego), który uszkadza tkanki lub grozi ich uszkodzeniem. To przykre wrażenie zmysłowe i emocjonalne, stan, w którym chory doświadcza silnego dyskomfortu. Odczuwanie bólu jest stanem subiektywnym.

Mechanizm powstawania bólu

Zadziałanie bodźca bólowego wywołuje w organizmie człowieka złożone reakcje ruchowe, autonomiczne, psychiczne i hormonalne. Receptorami bólu są wolne zakończenia nerwowe, mające postać rozgałęziających się włókien (zakończeń pędzelkowatych). Wyróżniane są trzy typy receptorów bólu:

  • zakończenia wrażliwe na bodźce bólowe mechaniczne, związane z receptorami A-delta (szybko przewodzą impulsy do rdzenia kręgowego, mają mniejsze pola receptorowe, dzięki czemu łatwiej jest ocenić miejsce bólu)
  • bodźce bólowe termiczne
  • zakończenia polimodalne – wrażliwe na bodźce mechaniczne, termiczne, chemiczne – pochodzące z włókien C (przewodzenie bodźców bólowych odbywa się powoli, ból jest rozległy, skumulowany, rwiący, szarpiący, pulsujący)

Ból przewodzony jest drogą rdzeniowo – wzgórzową. Impulsy z receptorów za pomocą nerwów obwodowych docierają do zwojów nerwów rdzeniowych, skąd biegną korzeniami tylnymi do rogów tylnych rdzenia kręgowego. Następnie przechodzą na przeciwną stronę rdzenia, ulegają skrzyżowaniu i biegną sznurami przednimi i bocznymi rdzenia kręgowego do pnia mózgu. Stamtąd wysyłana jest projekcja do kory somatoczuciowej, znajdującej się w płacie ciemieniowym.

Na powstanie odczuć bólowych wpływ ma interakcja trzech układów:

  • układ czuciowo-dyskryminacyjny – przekazuje informacje o sile, czasie, miejscu i intensywności bólu, odpowiada także za reakcję ucieczki
  • układ motywacyjno-afektywny – odpowiedzialny za odruchy warunkowe i zachowania osobnicze
  • system poznawczo-oceniający – odpowiada za zachowanie związane z bólem

Rodzaje bólu

  • Ból trzewny – związany z procesami chorobowymi w obrębie narządów wewnętrznych, ma charakter rozlany, rwący, ćmiący, czasami tętniący.
  • Ból rzutowany – ból przeniesiony z narządów wewnętrznych do innych okolic ciała, promieniujący.
  • Nerwoból – ból powstały w wyniku podrażnień lub uszkodzeń nerwów, ma charakter ostry, rwący, promieniujący wzdłuż nerwu.
  • Ból z uszkodzenia tkanek miękkich – skutek procesów zapalnych lub urazów w obrębie skóry, mięśni lub stawów, może być powierzchowny lub głęboki, nasila się podczas wykonywania ruchów, dotyku lub ucisku.
  • Ból fantomowy – odczuwanie bólu w obrębie amputowanych kończyny.
  • Ból kostny – związany z urazem lub zmianami nowotworowymi, nasila się podczas ruchu.
    .
  • Ból epizodyczny
  • Ból ostry – trwający do 3 miesięcy
  • Ból przewlekły – trwający powyżej 3 miesięcy (dla celów badawczych przyjęło się, że powyżej 6 miesięcy).
    .
  • Ból receptorowy – wynikający z pobudzenia receptora bólowego
  • Ból neuropatyczny – powoduje go podrażnienie lub uszkodzenie ośrodkowego lub obwodowego układu nerwowego. Ból jest wyjątkowo nieznośny, ciężki do leczenia, nawet neutralny bodziec powoduje dyskomfort.
  • Ból psychogenny – odczuwanie bólu bez podłoża organicznego, często spotykany w zaburzeniach psychicznych.

Skale oceny bólu

Odczuwaniu bólu mogą towarzyszyć objawy z innych układów organizmu człowieka. Należą do nich: wzrost RR, przyspieszenie oddechu, wzrost tętna, wzrost temperatury, zaczerwienienie i obrzęk, upośledzenie funkcji narządu, zaburzenia snu, lęk, trudności z koncentracją, obniżony nastrój, rozdrażnienie, krzyk i płacz, wzmożona potliwość. W reakcji na ból pojawia się odruch obronny, skurcz mięśni w okolicy działania bodźca, uwalnia się adrenalina i inne mediatory.

Aby ułatwić proces rozpoznawania bólu i obserwację jego reakcji na zastosowane leczenie przeciwbólowe, powstały skale oceny bólu. Jest to narzędzie do zebrania danych subiektywnych.

  • Skala VAS (skala wzrokowo – analogowa)
    Skala ma postać linijki o długości 10 centymetrów. Pacjent wskazuje palcem lub suwakiem nasilenie bólu od 0 (brak bólu) do 10 (największy możliwy ból). Zamiast skali numerycznej można zastosować linijkę z rysunkami twarzy (uśmiechnięta i wykrzywiona grymasem).
  • Skala numeryczna 
    11 stopniowa skala do oceny bólu od 0 do 10 (gdzie 0 to brak bólu). Jej zaletą jest powtarzalność.
  • Skala słowna (VRS)
    Metoda umożliwiająca słowne opisanie bólu. Choremu przedstawia się cyfry z przypisanymi do nich określeniami bólu. Wadą jest niejednoznaczność i trudność z przypasowaniem gotowych określeń do swoich odczuć. Najczęściej stosuje się pięciostopniową skalę Likerta.
  • Skala DEGR
    Skala behawioralno – obserwacyjna stosowana u dzieci.Dodatkowych informacji o odczuwaniu bólu u dziecka dostarczają także mapy bólu – dziecko na gotowej rycinie sylwetki człowieka zaznacza miejsce, gdzie czuje ból.

 

Drabina analgetyczna

Jest schematem stosowania leków przeciwbólowych zaproponowanym przez Światową Organizację Zdrowia.

I stopień
analgetyki nieopioidowe – paracetamol, NLPZ
+ ewentualnie lek wspomagający

II stopień
słaby opioid (tramadol, kodeina, etylomorfina)
+ ewentualnie analgetyki nieopioidowe
+ ewentualnie lek wspomagający

III stopień
silny opioid (fentanyl, morfina, metadon, oksykodon)
+ ewentualnie analgetyki nieopioidowe
+ ewentualnie lek wspomagający

Leki wspomagające: trójcykliczne leki przeciwdepresyjne, leki przeciwpadaczkowe, kortykosteroidy, leki znieczulające miejscowo, leki uspokajające, klonidyna, bisfosforany, flukosetyna.

Ból – proces pielęgnowania

Problem: Złe samopoczucie spowodowane bólem głowy przy wzroście ciśnienia tętniczego krwi.
Cel: Obniżenie ciśnienia tętniczego krwi, zniwelowanie dyskomfortu.
Interwencje pielęgniarskie:
– Pomiar parametrów życiowych – tętna, RR – odnotowanie wyników w karcie pacjenta
– Zalecenie pacjentowi położenia się i zrelaksowania
– Zastosowanie okładu na okolicę czołową głowy
– Zapewnienie pacjentowi ciszy i odpowiedniego mikroklimatu w sali (wyłączenie TV, przewietrzenie pomieszczenia, zasłonięcie okien, przygaszenie światła)
– Na zlecenie lekarza podanie leków przeciwbólowych i obniżających ciśnienie tętnicze krwi
– Obserwacja pacjenta, pomiar RR po podaniu leków
– Zalecenie wykonania masażu skroni
– Edukacja pacjenta dotycząca postępowania w przypadku nawrotów dolegliwości

Problem: Dyskomfort spowodowany odczuwaniem bólu pooperacyjnego
Cel: Złagodzenie dolegliwości bólowych
Interwencje pielęgniarskie:
– Rozmowa z pacjentem na temat lokalizacji, charakteru bólu
– Pomiar natężenia bólu z zastosowaniem skali numerycznej
– Rozpoznanie czynników mogących wzmagać doznania bólowe
– Pomiar RR, tętna oraz temperatury
– Kontrola rany pooperacyjnej
– Podanie leków przeciwbólowych na zlecenie lekarza
– Obserwacja pacjenta po podaniu leków, ponowny pomiar natężenia bólu
– Zmiana pozycji pacjenta na taką, która zniweluje ból
– Odwrócenie uwagi od bólu poprzez rozmowę lub włączenie TV

Problem: Rozpierający ból w klatce piersiowej po wysiłku
Cel: Przerwanie bólu, poprawa ukrwienia mięśnia sercowego
Interwencje pielęgniarskie:
– Rozmowa z pacjentem dotycząca dolegliwości i okoliczności wystąpienia
– Wykonanie badania EKG
– Ułożenie pacjenta w łóżku w pozycji półwysokiej, ograniczenie poruszania się
– Zapewnienie pacjentowi poczucia bezpieczeństwa
– Pomiar tętna i ciśnienia tętniczego krwi
– Podanie leków na zlecenie lekarza
– Obserwacja pacjenta
– Rozmowa z pacjentem na temat postępowania w przypadku powtórzenia się dolegliwości

 

Angelika Janowicz

Od sześciu lat jestem związana z medycyną i naukami o zdrowiu. Posiadam wykształcenie pielęgniarskie. Prowadzę portal dla studentów pielęgniarstwa, na którym dzielę się swoją wiedzą i treściami, które ułatwią przyszłym medykom wejście do niezwykłego świata medycyny. Obecnie współpracuję z agencją SEO w zakresie tworzenia artykułów o tematyce zdrowotnej dla dużych serwisów internetowych.

1 Response

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Post comment