Badania laboratoryjne – jak pobierać materiał?

Last modified date

Nieodłączną częścią diagnozowania pacjenta są badania laboratoryjne. Ich wiarygodność zależy od prawidłowego postępowania pozalaboratoryjnego i laboratoryjnego.

Błędy pozalaboratoryjne

Błędy pozalaboratoryjne są błędami wynikającymi z nieprawidłowego przygotowania pacjenta do badania oraz samego pobrania, przechowywania i transportu materiału do badań. Wiele zależy od techniki pobrania próbki, odpowiedniego doboru probówki, właściwego i czytelnego opisania próbki pobranego materiału, zachowanie zasad septyki i antyseptyki. Wpływ na wynik badania ma również przechowywanie materiału (niepowodujące hemolizy, glikolizy, zmiany pH, rozkładu substancji) i dostarczenie go do laboratorium we właściwym czasie.

Należy wytłumaczyć i przypilnować pacjenta, aby przed pobraniem krwi:
– był na czczo,
– leki przyjmowane na stałe przyjął dopiero po badaniu,
– na klika dni przed odstawił suplementy diety, które mogą znacznie fałszować wynik badania,
– nie wykonywał wysiłku fizycznego,
– nie palił papierosów,
– dzień wcześniej nie zjadł zbyt obfitej kolacji.

Pobieranie i przechowywanie krwi

Najczęściej stosuje się pobranie krewi żylnej – żyła łokciowa oraz krwi tętniczo – żylnej – opuszka palca lub płatek ucha. U noworodków krew pobierana jest z pięty. Ważne jest uwzględnienie pozycji pacjenta – np. zmiana pozycji z leżącej na stojącą po 10 minutach powoduje wzrost białka całkowitego o 10-20%. Stazę należy zwolnić tuż po wkłuciu igły w żyłę, ponieważ zbyt długi ucisk powoduje wydostanie się wody poza naczynia krwionośne i fałszywie zagęszcza krew, zawyża liczbę erytrocytów, stężenie hemoglobiny i hematokryt.

Przed pobraniem krwi osoba pobierająca powinna umyć i zdezynfekować ręce oraz założyć jednorazowe rękawice. Należy pamiętać, że każdy pobrany materiał do badań jest potencjalnie zakaźny. Po pobraniu próbka musi zostać właściwie, czytelnie opisana i dostarczona w jak najkrótszym czasie do laboratorium.

Krew powinna być pobierana do zamkniętych zestawów próżniowych, nie jest zalecane pobieranie krwi do strzykawek lub bezpośrednio z igły do probówki. Igła do pobrania powinna być odpowiednio gruba, ponieważ użycie zbyt cienkiej igły powoduje hemolizę.

Badania biochemiczne

Do badań biochemicznych krew pobierana jest „na skrzep” – po skrzepnięciu odwirowuje się osocze i z niego bada się parametry. Probówka zawiera polistyrenowe kulki ze środkiem ułatwiającym wykrzepianie krwi. Nie powinno pobierać się krwi do badań biochemicznych na antykoagulant (EDTA, cytrynian, szczawian), ponieważ zawyżają one stężenie elektrolitów w osoczu i znoszą aktywność enzymów w osoczu. Na antykoagulant – szczawian lub fluorek – pobiera się krew do oznaczenia stężenia glukozy we krwi.

Badania hematologiczne

Do badań hematologicznych krew pobiera się do probówek zawierających antykoagulant EDTA – sól kwasu werseinowego. Po pobraniu krew należy delikatnie zmieszać, obracając probówkę do góry nogami, co powoduje równomierne wymieszanie się jej z antykoagulantem.

Badania gazometryczne

Do badań gazometrycznych pobiera się krew włośniczkową lub tętniczą. Opuszkę palca należy zdezynfekować i rozciąć. Pierwsze krople wypływającej krwi powinno się wytrzeć gazą (nie watą), ponieważ jest zanieczyszczona alkoholem. Następnie wypływającą krew pobiera się do kapilary, zanurzając jej koniec we krwi. Krew powinna mieć jak najkrótszy kontakt z powietrzem. Nie wolno wyciskać krwi, ponieważ powoduje to hemolizę – zaniżona zostaje wartość pH. Po pobraniu jeden koniec kapilary należy zamknąć korkiem, do drugiego wprowadzić żelazny opiłek i przesuwać go magnesem w celu wymieszania krwi w heparyną. Krew pobrania na gazometrię powinna być dostarczona do laboratorium jak najszybciej.

Badania koagulologiczne

Krew do badań koagulologicznych pobiera się na cytrynian w stosunku objętościowym 1:9. Nie powinno się używać pierwszej pobranej porcji krwi, ponieważ zawiera ona tromboplastynę tkankową, która uaktywnia proces krzepnięcia.

Badania serologiczne

Dotyczą głownie oznaczania grupy krwi i prób zgodności krwi biorcy z krwią dawcy. Używa się do nich krwi pobranej „na skrzep”. Probówka powinna być dokładnie i czytelnie opisana imieniem, nazwiskiem, datą urodzenia, godziną pobrania, ponieważ próbka jest ważna 48 godzin.

Pobieranie i przechowywanie moczu

W ciągu dnia skład i objętość wydalanego moczu ulega zmianom, natomiast w nocy wykazuje pewną stałość, dlatego do badania ogólnego zaleca się pobranie pierwszego moczu rano. Należy pobrać 50 – 100 ml moczu ze środkowego strumienia, ponieważ pierwszy strumień moczu wymywa bakterie zalegające w cewce moczowej. Aby wynik był wiarygodny mocz należy przebadać w ciągu 2 godzin. Jeżeli nie można przetransportować próbki natychmiast do laboratorium powinna być ona przechowywana w lodówce.

Mocz na posiew powinno pobrać się do jałowego pojemnika, zachowaniem ostrożności, przed zabrudzeniem go, po dokładnym podmyciu miejsc intymnych.

Dobowa zbiórka moczu

Mocz zbiera się przez 24 godziny do suchego jałowego pojemnika i przechowuje w lodówce. Pierwszą porcję moczu należy odrzucić, natomiast dołącza się pierwsza porcję moczu z dnia następnego. Najczęstszym błędem jest utrata jego części.

Leki fałszujące wyniki badań krwi

  • insulina – spadek stężenia glukozy
  • heparyna – parametry układu krzepnięcia
  • tiazydy – wzrost stężenia glukozy, kwasu moczowego, wapnia
  • salicylany – obniżają hipercholesterolemię, hiperglikemię, żelazo
  • preparaty cieniujące, zawierające jod – uniemożliwienie badań tarczycy
  • kodeina – zaniżenie poziomu bilirubiny
  • suplementy diety
  • środki antykoncepcyjne – sfałszowana prolaktyna, magnez
  • leki przeciwzapalne – sfałszowane próby wątrobowe

 

Angelika Janowicz

Od sześciu lat jestem związana z medycyną i naukami o zdrowiu. Posiadam wykształcenie pielęgniarskie. Prowadzę portal dla studentów pielęgniarstwa, na którym dzielę się swoją wiedzą i treściami, które ułatwią przyszłym medykom wejście do niezwykłego świata medycyny. Obecnie współpracuję z agencją SEO w zakresie tworzenia artykułów o tematyce zdrowotnej dla dużych serwisów internetowych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Post comment