Depresja wieku podeszłego

Last modified date

Depresja należy do chorób afektywnych, czyli ściślej związanych z nastrojem i emocjami. Choroba ta jest uznawana za najczęściej występujące zaburzenie psychiczne w wieku podeszłym. Przyczyny i uwarunkowania zachorowania na depresję nie zostały do końca zbadane.

Depresja – przyczyny

Przyczyn doszukuje się w układzie neurochemicznym – wystąpienie depresji łączy się ze spadkiem serotoniny i norepinefryny. Zaburzenia depresyjne wieku podeszłego mogą być wywołane depresją, która pojawiła się w przeszłości. U większości osób początek choroby, a także jej nawroty poprzedzone są silnymi sytuacjami stresowymi, które zostały podzielone na zdarzenia typu somatycznego i psychicznego.

Do zaburzeń typu somatycznego (czynników egzogennych) należą zaburzenia hormonalne – wzmożone wydzielanie kortyzolu, tak zwanego hormonu stresu lub niedoczynność tarczycy. Jako kolejny czynnik egzogenny podaje się przyczyny neurologiczne, do których należą choroba Parkinsona, Alzheimer, urazy czaszki, napady padaczkowe, udary mózgu, guzy. Wraz z wiekiem zmniejsza się ilość neuronów centralnego układu nerwowego, co również ma wpływ na zachorowanie. Depresję mogą wywołać wszelkie choroby przewlekłe i terminalne: RZS, AIDS, choroby serca, NT, nowotwory. Równocześnie to właśnie depresja może doprowadzić do rozwoju choroby somatycznej. Inną ważną przyczyną są przyjmowane leki, które swoim działaniem mogą powodować depresję. Należą do nich: kortykosteroidy, alfa – metyldopa, leki beta – adrenolityczne, opioidy. Z wystąpieniem depresji wiążą się również niedobory witaminy B12, witaminy C i kwasu foliowego.

Przyczynami typu psychicznego są zdarzenia wywołujące silne emocje oraz wszelkie utraty. Mowa tutaj najczęściej o utracie bliskiej osoby, rozpadzie małżeństwa, utracie sprawności fizycznej i poznawczej, utrata samodzielności,  zmiana środowiska, przeprowadzka do domu opieki, długa hospitalizacja, przejście na emeryturę, problemy finansowe. W sytuacjach wywołanych przez wymienione wyżej bodźce smutek i przygnębienie są reakcją naturalną i nie ma wyraźnej granicy pomiędzy stanem prawidłowym a patologicznym. Zasadniczą różnicą jest okres utrzymywania się tego stanu i to jak wpływa na codzienne funkcjonowanie.

Istnieje teoria zakładająca, że na ryzyko wystąpienia depresji mają wpływ pewne cechy osobowości człowieka. Do tych cech należą: lękliwość, skrytość, samokrytycyzm, zależność emocjonalna, nadmierna potrzeba osiągnięcia akceptacji u innych, trudność wyrażania emocji, nieumiejętność radzenia sobie ze stresem.

Depresja – objawy

Zaburzenia depresyjne są specyficznym zespołem objawów, w którym dominują: znaczne obniżenie nastroju, przygnębienie, smutek oraz zniechęcenie. Są to istotne, ale nie jedyne składowe. Chory na depresję jest niezdolny do odczuwania przyjemności i szczęścia, cechuje go anhedonia, spada jego aktywność, pojawia się zahamowanie psychoruchowe, utrata motywacji i zainteresowania otaczającym światem, obojętność na bliskich. Dodatkowo zaburzony jest rytm biologiczny chorego, zwłaszcza sen i czuwanie. Wymienione objawy zaliczają się do tak zwanych objawów osiowych, czyli podstawowych.

Według kryteriów ICD-10, aby zdiagnozować depresję muszą pojawić się jeszcze przynajmniej cztery z dodatkowych objawów: zaburzenia uwagi, koncentracji i pamięci, spowolnienie tempa myślenia, wahania nastroju, drażliwość, brak apetytu, zmęczenie i brak energii, zaburzenia snu – wczesne budzenie lub wzmożone zapotrzebowanie na sen, koszmary senne, obniżona samoocena, poczucie winy, pesymistyczne wizje przyszłości. Depresję rozpoznaje się, gdy objawy te trwają powyżej 2 tygodni i zajmują ponad połowę czasu nieprzeznaczonego na sen, a chory nie potrafi sobie z nimi poradzić.

Nierzadko pojawiają się urojenia nihilistyczne, hipochondryczne lub katastroficzne oraz omamy słuchowe. ICD-10 nie wymienia lęku jako kryterium depresji, ponieważ nie jest do końca poznane, czy jest on procesem wtórnym, czy wynika z podstawowych procesów patogenetycznych. Chorzy rzadko przyznają się do odczuwania lęku, ujawnia się on więc pośrednio: unikanie spojrzeń, gesty, mimikę, specyficzne wypowiedzi, podwyższone tętno, podwyższone ciśnienie, wzmożone napięcie mięśni. Lęk w depresji określany jest jako wolnopłynący o falującym nasileniu, co oznacza, że utrzymuje się on przez cały czas, ale na różnym poziomie. Zlokalizowany jest w okolicy przedsercowej lub w nadbrzuszu.

Somatyzacja objawów

Zaburzenia depresyjne wieku podeszłego wyróżniają się somatyzacją objawów. Przejawiają się one napięciowymi bólami głowy, bólem w okolicy przedsercowej, wysychaniem błon śluzowych jamy ustnej, niechęcią do jedzenia, spadkiem masy ciała, bradykardią i spadkiem ciśnienia tętniczego. Bardzo charakterystyczną cechą depresji jest wahanie nastroju w ciągu dnia – w godzinach porannych chorzy czują się najgorzej i objawy znacznie narastają, natomiast w godzinach popołudniowych, a zwłaszcza wieczorem, samopoczucie ulega poprawie. Objawy somatyczne maskują obecność objawów psychicznych lub znacznie je modyfikują. Niektórzy badacze twierdzą, że somatyzacja nie wynika z faktycznego somatycznego obrazu klinicznego depresji, ale ze specyficznego komunikowania się osób starszych, który cechuje trudność identyfikacji i wyrażania przeżywanych emocji.

Osoba, która choruje na depresję przybiera charakterystyczny wygląd. Jej stan emocjonalny odzwierciedla mowa ciała. Chory cechuje się ogólnym spowolnieniem ruchowym, jego sylwetka jest zgarbiona, głowa spuszczona, wzrok jest pusty i utkwiony w jednym punkcie, wyraz twarzy jest smutny. Chory na depresję nie dba o siebie, ani o stan miejsca, w którym żyje, nie przykłada uwagi do swojego wyglądu zewnętrznego, pomija kwestię higieny osobistej.

Zaburzenia psychotyczne w depresji

Zjawiskiem, które dość często występuje w depresji jest dysforia. Jej istotą jest wyolbrzymianie sytuacji, zachowań oraz innych bodźców. Powoduje to nasilone, nieadekwatne reakcje. Należą do nich gniew i złość. Chory jest rozdrażniony, wybuchowy i zniecierpliwiony. Dysforia może doprowadzić do konfliktów z otoczeniem, jednak częściej jest ona przyczyną agresji skierowanej do samego siebie i może doprowadzić do podjęcia próby samobójczej.

Często pojawiają się urojenia oraz omamy. Urojenia są zaburzeniem treści myślenia, które polegają na fałszywych przekonaniach. W depresji występują urojenia nihilistyczne, katastroficzne, grzeszności i kary, samoponiżania, samooskarżenia. Omamy są fałszywymi zmysłowymi, odbieranymi przez chorego jako prawdziwe. W depresji występują omamy słuchowe. Chory słyszy głosy, które go negują, obrażają, wzbudzają w nim poczucie winy, krytykują jego zachowanie. Nieco rzadziej występują natrętne myśli. Ich treść może dotyczyć wyrządzenia krzywdy sobie lub innej osobie.

Samobójstwo

Myśli, zachowania oraz próby samobójcze nie są specyficznym zjawiskiem dla depresji. Są natomiast jej najważniejszym problemem klinicznym. Zniechęcenie do życia jest następstwem innych objawów, pojawiających się w przebiegu choroby. Do zachowań samobójczych można zaliczyć świadome narażanie się na niebezpieczeństwo, samookaleczenia, ryzykowne zachowania, przygotowywanie się do samobójstwa, np. gromadzenie leków, ostrych narzędzi. Próby samobójcze pojawiające się u osób starszych częściej kończą się powodzeniem, w porównaniu z innymi kategoriami wiekowymi. Każdą wzmiankę o chęci śmierci należy traktować poważnie. Istotna jest obserwacja chorego, ponieważ większość osób, które popełniły samobójstwo, wcześniej dawało sygnały, świadczące o jego chęci, a także wielu pacjentów po nieudanej próbie samobójczej ponawia ją.

Rozpoznanie depresji

Epizod depresyjny pojawia się stopniowo w ciągu kilku dni lub kilku tygodni. Zazwyczaj zaczyna się od pogorszenia nastroju i zahamowania psychoruchowego, których konsekwencją są pozostałe objawy. Chory i osoby z jego otoczenia często są w stanie odróżnić okres zdrowy od patologicznego.

Zaburzenia depresyjne wieku podeszłego są rzadko rozpoznawane przez lekarzy pierwszego kontaktu. Największy wpływ na tę sytuację ma współistnienie chorób somatycznych, które wysuwają się na pierwszy plan lub maskują objawy depresji. Sami chorzy częściej zgłaszają lekarzowi objawy somatyczne, niż psychiczne.

Do problemu depresji wieku podeszłego przywiązywana jest mała waga, a niechęć do życia, przygnębienie i bierność traktowane są jako naturalne zjawisko w procesie starzenia się. Ponadto lekarze pierwszego kontaktu nie wykonują badań przesiewowych w kierunku depresji, dlatego wciąż u sporej liczby osób w wieku podeszłym depresja jest nierozpoznana lub rozpoznana błędnie, co opóźnia leczenie, a także negatywnie wpływa na już istniejące choroby.

Prostym badaniem przesiewowym jest Geriatryczna Skala Oceny Depresji (GDS). Składa się ona z 30 pytań, jednak istnieją wersje zawierające 15, 10, a nawet 4 pytania.

Angelika Janowicz

Od sześciu lat jestem związana z medycyną i naukami o zdrowiu. Posiadam wykształcenie pielęgniarskie. Prowadzę portal dla studentów pielęgniarstwa, na którym dzielę się swoją wiedzą i treściami, które ułatwią przyszłym medykom wejście do niezwykłego świata medycyny. Obecnie współpracuję z agencją SEO w zakresie tworzenia artykułów o tematyce zdrowotnej dla dużych serwisów internetowych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Post comment